شما اینجا هستید: خانه / نوشته هایم در مطبوعات / تقابل با فیک نیوزها و مسئولیت اجتماعی رسانه ها در زمان بحران

تقابل با فیک نیوزها و مسئولیت اجتماعی رسانه ها در زمان بحران

عرصه رسانه و حوزه خبر در ایران در حال تبدیل شدن به بحران است و حاال خود یک بحران است چرا که با وجود تعدد رسانه ها و بازیگران خبر در فضای مجازی، تشخیص خبر واقعی و تحلیل صحیح، نیاز به درک و سواد رســانه ای بالایی دارد، این در حالی اســت که مردم با توجه به شــرایط موجود )که در ادامه به آن میپردازیم( اکثرا در دام اخبار جعلی قرار میگیرند و حتی وقتی جعلی بودن یک خبر اثبات میشود به اندازه خبر جعلی بازنشر نمیشود
بحران کرونا بار دیگر نشــان داد که فیک نیوزها و رســانه های خارج نشــین در ایران از قدرت بالایی در نشر محتوای مورد نظر در جهت اهداف خود دارند، این در حالی اســت که در طی چند ســال اخیر به واســطه تجربه بحرانهای گوناگون، هنوز شاهد شکل گیری و آموزش اصولی سواد رســان های در کشور نیستیم و فعالان این حوزه با پراکندگی صدا نمیتوانند به قدرت فضای مجازی و سایر رسانه های خارج نشین برســند. بحران کرونا در ماههاي اخیر بار ديگر نشان داد که جریان سازی رسانه ای در ایران نه بر عهده رسانه ها که در اختیار فیک نیوزها بود.

فیک نیوزها تنها با هدف بحران ســازی یا تشدید بحران و البته با اسم افشاگری دست به انتشار یا بازنشر اطلاعاتی میزنند که گاه خود نیز از صحت آن خبر ندارند. اما دسته دوم رسانه ها آنهایی بودند که سعی کردند ابعاد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بحران در حال وقــوع را مورد تحلیل قرار داده و از این منظر اطلاعاتی بــه مخاطبان خود ارايه دهند. وجه اشتراک هر دو دســته نیاز به اطلاعات است؛ امری که در بحران کرونا در ایران نه مرجع صدور واحدی داشــته و نه عملکردهای منجر به صدور آن، اطمینان و باور عمومی نســبت به صحت آن ایجاد کرده است

. قبل از فراگیری فضای مجازی، مدیریت بحران به شکل مقتضی و حتی در بیخبری محل وقوع بحران صورت میگرفت اما این روزها کافی است در روستایي دورافتاده اتفاقی رخ دهد تا شاهد بازتاب آن در فضای مجازی و حتی رســانه های خارجی باشيم. اما آنچه مغفول مانده است ارتباطات بحران در عصر رسانه های مجازی و دیداری در میــان ارتباط مثلث گونه میــان بازیگران سیاسی، رسانه های جمعی دولتی و خصوصی و شهروندان است.
اما آنچه در عصر ارتباطات عجیب به نظر میرســد آن است که برخی مسئولین عقیده دارند که میتوانند مانع رسیدن اخبار و مطالب به مردم شوند، این در حالیســت که دسترسی مردم به رســانه خارجی خیلی راحت شده اســت. امروز اگر خبری را منتشر نکنیم، به این معنا نیســت که کسی از آن مطلع نخواهد شد بنابراین راه تقابل با رسانه های خارجی، تقویت، هوشمندی و عملکرد صحیح در رسانه های داخلی است. سوالی که میتوان از متولیان حوزه رسانه و ارتباطات داشت این است که تاکنون کدام اتفاق سیاسی یا اجتماعی بوده اســت که توانسته مخفی بماند؟ مگر میشود در عصر شــبکه های اجتماعی و ارتباطات، مردم را از دانستن منع کرد؟

اگر موضوع کرونا را مورد بررسی قرار دهیم روال اطلاع رسانی در ایران از تکذیب، ســپس قبول و در نهایت اطلاع رسانی در خصوص پیشگیری و در نهایت اعلام آمار روزانه بود که گاه حتی اعلام آمار روزانه در دستور کار قرار نمیگرفت. در اوج نگرانی و وحشت مردم، شاهد اظهارنظرهای تعدادي چون نمایندگان مجلس، کادر درمان و حتی فرمانداران برخی شهرها بودیم که به سرعت پس از انتشار، تکذیب میشد
. تمامی ایــن عوامل فقط یک خروجی داشــت و آن بی اعتمادی مردم به رسانه های داخلی بود؛ فرقی هم نمیکرد که این رسانه خصوصی باشد یا دولتی یا حتی رسانه ملی.

موضوع دیگــری که باعث عقــب ماندن رســانه های داخلی از رســانه های خارجی و فضای مجازی شــده اســت اعمال انواع محدودیتهاي قانونی اســت که با آن مواجه هســتند، پشــت اصحاب رسانه میلرزد وقتی میخواهند خبری را تحلیل و منتشر کنند و بايد مراقب تک تک کلماتشــان باشند. به طور خلاصه، ذهن روزنامه نــگار ایران حین انجام ماموریت، بیشــتر معطوف به نهادهای ناظر اســت تا مخاطب! همین دلیل کافی است که مخاطب رســانه های داخلی ترجیح میدهد حتــی آمار دروغ و غیرواقعی را باور کند تا کلی گویی رسانه های داخلي را. نبود سامانه واحد اطلاع رسانی بحران در ایران و عدم برنامه ریزی برای ایجــاد یک کانــال رســانه ای تمام عیار بــرای آموزش و اطالع رســانی در خصوص این بحران، کاربران فضای مجازی در ایران را به ســمتی حرکت داده تا کرونا به جــای آنکه به عنوان بحرانی نمود پیدا کند که توانسته ظرفیتهای تازهای در راستای تقویت حس همدلی و وحدت عمومــی را در جامعه جاری کند، مبدل به پدیدهای شده است که روز به روز بیشتر در حال انزوای مخاطب و مبدل کردن او به عنوان یک پذیرنده خبر بدون تحلیل است.

درباره مهدی قربانی

مهدی قربانی هستم روزنامه نگار و کارشناس فناوری اطلاعات نگاهی هم به اجتماعی که در آن زندگی میکنم دارم علاقمند به عکاسی و مارکتینگ

یک نظری بگذارید

رفتن به بالا